Onderstroom: De onweerstaanbare drang tot irrationeel gedrag

Psychologie
Het is ondertussen geen geheim meer is dat ik graag psychologische boeken lees. Ik kan het niet helpen maar het doen en denken van mensen blijft mij enorm boeien. Volgende boek neemt het irrationeel gedrag onder de loep waarvan we ons allen al eens afvroegen "waarom in godsnaam zou je dat doen?". Als je wat geïnteresseerd bent in psychologie kan ik het zeker aanraden, het boek illustreert en vergelijkt netjes de situaties waarin de onderstromen zich vertonen. Het is dus simpel, gewoon lezen die handel, het is de moeite waard. (221 pagina's)

Er wordt dus onderzoek gedaan naar de onderliggende patronen van irrationele acties. Door te betere kennis van deze verborgen drijfveren krijgt men er beter grip op, ook al is dat met een korrel zout te nemen want de stuwkracht is soms zo immens en de tijd zo kort dat men nooit volledig rationeel kan fungeren in een maatschappij. Een paar besproken onderstromen.

Verliesaversie; een onderstroom dat inspeelt op de angst van het lijden van een groot verlies.
Ouders die voor een vast tarief van telefonie kiezen uit angst dat wanneer ze meer zouden bellen, de rekening drastisch hoger zou zijn. Iemand die een voorganger overgaat op een gevaarlijke plaats, om 5 seconden vroeger op het werk te zijn. De gerenommeerd KLM piloot die tegen de regels in onmiddellijk opsteeg zodat de reizigers niet één nacht op hotel moesten en de vlucht 10 uur vertraging leed. 584 lieten het leven.

Attributie; fenomeen dat onze perceptie van mensen en ervaringen beïnvloedt.
Één van werelds beroemdste violisten geeft spontaan een gratis concert in een metrostation, bijna iedereen negeert hem vanwege attributie. Ze gaan er van uit dat iemand dat een iemand die in een metrostation èn gratis een concert geeft niet belangrijk kan zijn.

Vooringenomen diagnose; zorgt ervoor dat we objectieve gegevens verdraaien of zelfs negeren.
In de NBA wordt er een "draft-selectie" gemaakt voor nieuwe spelers, aan de hand van die ranglijst creëren teams een vaak verkeerd beeld. De plaats in de ranglijst is belangrijker dan de prestaties die de speler afleverd. Met andere woorden: het etiket is belangrijker dan de acties.

Pygmalion-effect en Golem-effect (ook wel kameleoneffecten genoemd); kenmerken die aan ons toegeschreven worden overnemen.
Vanaf 2003 werden Amerikaanse kinderen vroeger getest op bipolaire stoornissen (ook bekend als manische-depressie) of andere gedragstoornissen. Tien jaar eerder lag het aantal gevallen 40 keer lager.
Er werd meer en meer aandacht geschonken aan de stoornis door reclame, congressen en tijdschriften. Dat maakte dat de psychiaters zo gefixeerd waren op bipolaire stoornissen dat ze ze overal zagen, ergo meer vaststellingen. Doordat de kinderen een etiket opgekleefd kregen gingen ze eigenschappen overnemen van de diagnose.

Procedurele rechtvaardigheid; als het om eerlijkheid gaat is het niet het resultaat maar het process dat ons naar irrationeel gedrag dwingt.
In een Duits experiment werden telkens twee personen gekoppeld, één persoon moest € 100 verdelen maar de andere moet akkoord gaan of beide gaan met lege zakken naar huis. Het eerlijke zou zijn dat men elk € 50 kreeg, logischer wijze accepteerde ook iedereen. Interessant is dat we merken dat wanneer de persoon zich meer dan de helft wilt toe-eigenen de andere niet akkoord gaat. Rationeel gezien slaat dat nergens op want met € 30 of € 40 naar huis gaan is nog altijd beter dan met niets naar huis terugkeren. Dit onderzoek belichtte ons geloof in eerlijkheid en hoe bereidt we zijn om dat te verdedigen.

Compensatie; leiden bonussen tot betere prestaties?
Eenzelfde experiment met ander resultaat werd gevoerd, één groep speelde een videospel om geld te verdienen (of te verliezen) en een andere groep speelde het videospel met doel zoveel mogelijk te verdienen om een liefdadigheidsinstelling te steunen. Opmerkelijk is dat deze identieke taken biologisch gezien niet hetzelfde zijn. Wanneer we voor ons geld spelen, licht het pleziercentrum (nucleus accumbens) op in onze hersenen, het deel dat verantwoordelijk is voor de voor de euforie van een sportfan, opwinding van gokken of zelfs cocaïne gebruik. Omdat cocaïne ervoor zorgt dat er meer dopamine aangemaakt wordt, het hormoon voor tevredenheid en extase. Wanneer we spelen voor een liefdadigheidsinstelling bleef het pleziercentrum in rust en licht het altruïsmecentrum (posterior superior temporal sulcus) op, dat onder meer verantwoordelijk is voor vriendschap en sociale contacten.

Afwijkende mening; onze mening en rationeel gedrag kan gedrukt worden door groepsdruk.
Wanneer we ons in een groep bevinden nemen mensen rollen aan, laten zich meeslepen en bezwijken onder de druk. Er bestaan binnen een groep initiatiefnemers, afremmers, medestanders (van initiatiefnemers of afremmers) en toeschouwers. Één van de minst gewaardeerde maar belangrijkste personen zijn de afremmers. De afremmer zorgt ervoor dat de groep niet halsoverkop in een avontuur struikelt, ze zorgen voor een nieuwe invalshoek dat de groep dwingt om de zaak te herbekijken. Door één iemand met een verschillende mening durven anderen ook hun afwijkende mening naar buiten brengen, moest de afremmer er niet zijn zouden ze dat niet durven. Uit vrees om als buitenbeentje gezien te worden en de groep tegen hun te krijgen.

(Deze teksten zijn afgeleiden van het boek, alle rechten zijn dus toegeschreven aan het boek en haar auteurs)

Yours truly
-Yuu Tency